Na današnji dan, prije 11 godina, snage Hrvatske vojske i Hrvatskog vijeća odbrane okupirale su Mrkonjić Grad. Zapaljene ili porušene 3.644 kuće i 700 stanova, a 6.017 stambenih objekata oštećeno. Uništen cjelokupan stočni fond. U preduzećima opljačkana sva imovina. Mrkonjić Grad tih dana izgledao avetinjski, zavijen u crno Na današnji dan, 10. oktobra 1995. godine, združene oružane snage Hrvatske vojske i Hrvatskog vijeća odbrane okupirale su Mrkonjić Grad.

Poslije jednomjesečnih teških borbi, jedinice Vojske Republike Srpske, koje su branile svoju teritoriju, povukle su se iz okoline grada prema planini Manjači. S vojskom je krenulo i preostalo stanovništvo iz grada, jer je većina grad podno Lisine napustila još 13. septembra, kada je i okupiran najveći dio mrkonjićke opštine. Oni koji su ostali uglavnom nisu preživjeli torturu i zločine hrvatskih vojnika. Kada su se 4. februara 1996. godine, nakon petomjesečnog izbjeglištva vratili na svoja ognjišta, Mrkonjićani su u pravoslavnom groblju pronašli najveću masovnu grobnicu srpskog naroda u Republici Srpskoj. Iz grobnice su ekshumirana tijela 181 ubijenog srpskog civila i vojnika. U manjim masovnim grobnicama na širem području mrkonjićke i susjednih opština pronađena su tijela još 400 žrtava, od kojih je 260 sa područja mrkonjićke opštine. - Po povratku, uz žrtve smo našli razoren grad, sela, zapaljene i porušene kuće - kaže predsjednik Komisije za utvrđivanje genocida i urbicida na području mrkonjićke opštine Predrag Kokeza. - Zapaljene su i porušene 3.644 kuće, oko 700 stanova, a 6.017 stambenih objekata je oštećeno. Uništen je cjelokupan stočni fond. Iz privrednih kolektiva opljačkana su sva proizvodna postrojenja i imovina. Mrkonjić je tih dana izgledao avetinjski, zavijen u crno. Komisija za procjenu ratne štete, koju je formirala opština, procijenila je štetu na 650 miliona maraka. Odbornici Skupštine opštine Mrkonjić Grad pokrenuli su inicijativu da opština tuži državu Hrvatsku za ratnu štetu, koju su počinile njene oružane snage za vrijeme okupacije područja mrkonjićke opštine. U fazi je prikupljanje i obrada dokumentacije o šteti, kako bi tim stručnjaka mogao da kompletira predmet i od nadležnih sudskih organa Republike Srpske i BiH zatraži da podnesu tužbu. Za ovaj zločin i genocid Biro vlade za odnose sa Haškim tribunalom dostavio je dokumentaciju Haškom sudu još prije šest godina. I pored dokaza o počinjenim zvjerstvima, za zločine niko nije odgovarao. To boli sve stanovnike Mrkonjić Grada, jer se imena nalogodavaca i izvršilaca zločina znaju. S ciljem dodatnog dokumentovanja ratnih zločina, na prikupljanju novih dokaza intenzivno radi poseban tim u Stanici javne bezbjednosti Mrkonjić Grad. - Mi smo prošle godine podnijeli tužilaštvu izvještaj za ratni zločin protiv šest lica iz Jajca, koja su osumnjičena za zločin nad zarobljenim policajcima iz Mrkonjić Grada. Takođe, 26. aprila ove godine, podnesen je izvještaj za pokretanje krivične odgovornosti za ratni zločin protiv pet lica. Oni se terete za zločin počinjen za vrijeme okupacije mrkonjićke i opštine Šipovo u jesen 1995. godine - rekao je na nedavno održanoj sjednici Skupštine opštine Mrkonjić Grada načelnik Stanice javne bezbjednosti Petar Šikman. Dodao je da je Stanica javne bezbjednosti 17. maja ove godine podnijela izvještaj tužilaštvu o pokretanju krivičnog postupka za ratni zločin protiv dva lica. Ona se terete za stradanje civilnog stanovništva na području mrkonjićke opštine i Bočca, koji pripada gradu Banjoj Luci, od 3. avgusta do 23. septembra 1992. godine.

"Južni potez"
Područje mrkonjićke opštine okupirala je Hrvatska vojska u okviru operacije "Maestral", odnosno "Južni potez", koja je isplanirana u septembru 1995. godine u Šipovu, gradu koji je okupiran mjesec dana ranije. Komandant operativne grupe bio je general Željko Glasinić, emigrant iz Kanade. Operaciju je vodio štab, u kojem su bili generali Anto Gotovina, Rahim Ademi, Ljubo Ćesić Rojs i drugi.

Parastos
U znak sjećanja na žrtve pronađene u masovnoj grobnici, i sve stradale za vrijeme okupacije mrkonjićke opštine, danas će se u kapeli Pravoslavnog groblja služiti parastos. Potom će delegacija opštine, Boračke organizacije, vojske i rodbine žrtava položiti cvijeće na spomen-obilježje, koje je podignuo 2004. godine na mjestu masovne grobnice. Cvijeće će biti položeno i na centralno spomen-obilježje ispred Doma kulture.